Een sterke les begint bij je cursisten
Je hebt je lesmateriaal voorbereid, weet welke leerdoelen je wilt bereiken en hebt nagedacht over de opbouw van je les. Maar heb je ook stilgestaan bij wie er voor je zit?
Niet elke cursist begint met dezelfde voorkennis of praktijkervaring. Een ervaren brandweerman kijkt bijvoorbeeld anders naar een interventiescenario dan iemand die nog maar net aan de opleiding begonnen is. Ook binnen eenzelfde groep kunnen de verschillen groot zijn.
Door rekening te houden met die beginsituatie, kun je je uitleg en oefeningen beter afstemmen op wat cursisten al kennen en kunnen.
1. Denk vooraf: wie zit er voor mij?
Een goede lesvoorbereiding begint niet alleen bij de leerdoelen en de leerinhoud, maar ook bij de cursisten zelf.
Sta vóór je les even stil bij enkele vragen:
- Welke kennis en vaardigheden mogen de cursisten al hebben vanuit eerdere opleidingen?
- Welke praktijkervaring brengen ze mee?
- Wat hebben ze in eerdere lessen al geleerd of geoefend?
- Waar kunnen mogelijke misverstanden of moeilijkheden ontstaan?
Je hoeft niet alles vooraf te weten. Door bewust over deze vragen na te denken, kun je wel beter inschatten waar je tijdens je les aandacht aan moet besteden.
Let op: ervaring is niet altijd hetzelfde als voorkennis. Iemand kan al jarenlang operationeel actief zijn, maar bepaalde technieken anders aangeleerd hebben of minder vertrouwd zijn met de achterliggende theorie.
Daarom is het belangrijk om je niet alleen te baseren op wat je denkt dat cursisten al weten, maar dit ook daadwerkelijk na te gaan.
2. Check bij de start van je les
Je hoeft geen uitgebreide test af te nemen om de voorkennis van je cursisten te achterhalen. Met een korte vraag, een herkenbare situatie of een kleine opdracht ontdek je al heel wat.
Afhankelijk van je les kun je dit op verschillende manieren aanpakken.
– Tijdens een theorieles
Gebruik een afbeelding of stel een gerichte vraag.
Toon bijvoorbeeld een foto van een interventiesituatie en vraag:
‘Welke risico’s herken je in deze situatie?’
Of stel een open vraag:
‘Welke stappen doorloop je bij de eerste beoordeling van een slachtoffer?’
De antwoorden maken duidelijk welke kennis cursisten spontaan kunnen oproepen en waar eventuele misverstanden zitten.
– Tijdens een praktijkles
Laat cursisten eerst een gekende handeling uitvoeren.
In plaats van onmiddellijk de techniek opnieuw uit te leggen, kun je cursisten vragen om te tonen hoe ze de handeling zouden uitvoeren.
Observeer welke stappen ze zelfstandig beheersen en waar nog ondersteuning nodig is.
Zo vermijd je dat je uitgebreid herhaalt wat cursisten al kunnen en kun je gerichter aandacht besteden aan de onderdelen die nog moeilijk lopen.
– Tijdens een simulatieles
Start met een herkenbaar scenario.
Schets bijvoorbeeld de volgende situatie:
‘Je komt als eerste ploeg aan bij een verkeersongeval. Wat zijn je eerste aandachtspunten en waarom?’
Laat cursisten eerst hun aanpak toelichten voordat je het scenario verder uitwerkt.
Zo ontdek je niet alleen wat ze weten, maar ook hoe ze redeneren en welke afwegingen ze maken.
3. Nog meer manieren om voorkennis zichtbaar te maken
Je kunt ook variëren in de manier waarop je cursisten betrekt.
- Laat cursisten een keuze maken. Toon twee mogelijke aanpakken en vraag welke ze zouden kiezen en waarom.
- Laat cursisten kort overleggen. Geef iedereen eerst even denktijd en laat hen daarna hun antwoord met een buur bespreken.
- Vraag naar eerdere ervaringen. Wie heeft een bepaalde techniek al toegepast tijdens een interventie? Wat liep daarbij goed of moeilijk?
- Gebruik een korte stelling. Laat cursisten aangeven of ze akkoord gaan en vraag hen hun keuze toe te lichten.
Het belangrijkste is niet welke werkvorm je kiest, maar wat je met de antwoorden doet.
Een aandachtspunt: laat niet alleen de meest mondige cursisten antwoorden. Probeer een beeld te krijgen van de hele groep. Anders bestaat het risico dat je de voorkennis van enkele cursisten als uitgangspunt neemt voor iedereen.
4. Gebruik wat je ontdekt
Voorkennis activeren heeft pas echt meerwaarde wanneer je de informatie gebruikt om je les bij te sturen.
Merk je dat cursisten een bepaalde techniek al goed beheersen? Dan kun je sneller overgaan naar een complexere toepassing.
Blijkt dat een belangrijk basisprincipe nog onvoldoende gekend is? Dan kan het nuttig zijn om dit eerst kort te herhalen voordat je verdergaat.
Dat betekent niet dat je je volledige lesvoorbereiding moet loslaten. Soms volstaat een kleine aanpassing: een extra voorbeeld, een korte herhaling of een bijkomende oefening.
5. Bouw verder op wat al geleerd is
Binnen WOBRA worden verschillende lessen van eenzelfde opleiding vaak door verschillende instructeurs gegeven.
Daarom is het belangrijk dat we niet alleen rekening houden met de voorkennis bij de start van onze eigen les, maar ook informatie doorgeven aan de collega’s die na ons lesgeven.
Merk je bijvoorbeeld dat cursisten een technische handeling goed beheersen, maar tijdens de uitvoering onvoldoende communiceren? Dan is dat waardevolle informatie voor de volgende instructeur.
Via de pagina ‘Lesoverdracht – communicatie tussen docenten’ in de Canvasomgeving kun je zulke aandachtspunten delen.
Probeer daarbij zo concreet mogelijk te zijn.
In plaats van:
‘De cursisten hadden moeite met de oefening.’
Kun je bijvoorbeeld schrijven:
‘Tijdens de oefening merkten we dat verschillende cursisten de veiligheidscontrole oversloegen. Het kan nuttig zijn om dit bij de start van de volgende praktijkles kort te herhalen.’
Zo help je de volgende instructeur om gericht verder te bouwen op wat de cursisten al geleerd hebben.
Probeer het eens uit in je volgende les!
Start je volgende les met één gerichte vraag, afbeelding of korte praktijkopdracht om de voorkennis van je cursisten te achterhalen.
Sta daarna even stil bij twee vragen:
- Wat heb ik ontdekt over wat mijn cursisten al kennen en kunnen?
- Hoe kan ik mijn les hierop afstemmen?
Onthoud: een sterke les begint niet alleen bij wat je wilt aanleren, maar ook bij wat je cursisten al kennen en kunnen.
Denk vooraf – Doe bewust – Check voortdurend.